رفتن به محتوای اصلی
چهارشنبه ۲۸ آذر ۱۳۹۷
.

دسته بندی اخبار

دسته بندی عمومی

تحریم سایبری، جدید، پیچیده و نیازمند ساختاری جدید برای مقابله

دکتر علیرضا مقصودی معاون فرهنگی قرارگاه پدافند سایبری کشور

تحریم سایبری، جدید، پیچیده و نیازمند ساختاری جدید برای مقابله

تحریم، واژه‌ای آشنا برای مردم ایران است. سالیان سال است که با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند و هرروز با صفتی جدید از آن، آشنا می‌شوند. تحریم، ابزاری است در دست کشورهای صاحب قدرت و ثروت تا آن‌ها را به خواسته‌های نامشروع خودشان در سطح جهان برساند.

 از همان روزهای ابتدایی انقلاب اسلامی ایران، ایالات‌متحده آمریکا، به‌عنوان اصلی‌ترین مخالف این انقلاب، دست به اعمال تحریم‌های ناجوانمردانه و خارج از عرف بین‌الملل، علیه جمهوری اسلامی ایران زد و تلاش کرد تا از هر طریق ممکن، عرصه را بر دولت‌های وقت در ایران و خصوصاً مردم این کشور، تنگ نماید. حتی در دوران جنگ تحمیلی که کشور ما، با انبوهی از دشمنان تادندان‌مسلح بین‌المللی، درگیر بود، این تحریم‌ها علیه کشور ما ادامه داشت و سبب بروز مشکلات عمده‌ای در نحوه اداره کشور می‌شد.

به‌تازگی، ایالات‌متحده آمریکا، تلاش فراوانی را به کار بسته است تا ایران و برخی کشورهای دیگر، نظیر چین، روسیه و کره شمالی را، با گونه تازه‌ای از تحریم‌ها مواجه نماید که شاید تاکنون، سابقه نداشته یا اینکه کمتر متعارف بوده است. آمریکا، البته چند سالی است که بر روی موضوع منع دسترسی کشورها به فضای سایبری، فعالیت می‌کند، اما مبحث تحریم‌های سایبری، واژه جدیدی است که در ادبیات سیاسی ایالات‌متحده و هم‌پیمانان او، رواج یافته است.

 

حملات سایبری، بهانه جدید آمریکا برای استفاده از اهرم تحریم

 

از مدت‌ها پیش، آمریکا دست به اتهام‌پراکنی‌های گسترده‌ای، علیه ایران و برخی کشورهای دیگر در زمینه سایبری کرده است. این اقدام ایالات‌متحده، بعد از روی کار آمدن ترامپ در سال ۲۰۱۶، شدت بیشتری پیدا کرد و شرکت‌ها و نهادهای بیشتری، توسط ایالات‌متحده تحریم شدند.

آمریکا در حالی دیگران را به انجام حملات سایبری علیه زیرساخت‌های خودش متهم می‌کند که بر اساس شواهد تازه یافت شده، این کشور یکی از اصلی‌ترین تولیدکنندگان بدافزار و سازمان‌دهی کنندگان حملات سایبری در جهان است و سالانه هزاران میلیون دلار، برای این موضوع هزینه می‌کند.

به باور بسیاری از کارشناسان، آمریکا بهانه جدیدی برای اعمال تحریم‌های خود پیدا کرده است و تلاش می‌کند آن را به موضوع حملات سایبری پیوند دهد.

البته استفاده از تحریم‌های سایبری، تنها حربه این کشور، برای مقابله با تهدیدات سایبری علیه زیرساخت‌هایش نیست و به‌تازگی، تهدید به پاسخ‌های غیر سایبری نیز در دستور کار مقامات آمریکایی قرار گرفته است.

جان بولتون، مشاور امنیت ملی ایالات‌متحده آمریکا در سخنان اخیرش در مورد لزوم مقابله با دشمنان این کشور، بر استفاده از تمام راه‌حل‌های موجود، به جهت بازدارندگی در برابر کشورهایی یاد کرد که از حملات سایبری، استفاده می‌کنند و تأکید که لزوماً همه پاسخ‌ها به حملات سایبری، در دنیای سایبری تعریف نشده‌اند.

در جدیدترین دستورالعمل اجرایی دولت ایالات‌متحده آمریکا، این کشور مقرر کرده است که تحت نظر قوانین اجرایی ۱۳۶۹۴ و ۱۳۵۸۱، به اتهام فعالیت‌های مخرب ایران در فضای سایبری، این کشور را تحریم نماید.

تحریم سایبری، شامل چه چیزهایی می‌تواند بشود؟

ورود زیرساخت‌های هر کشوری به دنیای سایبری و به‌عبارتی‌دیگر، سایبری شدن کشور، می‌تواند به‌صورت هم‌زمان مزایا و معایب فراوانی را به همراه داشته باشد. از سویی، این کار سبب افزایش راندمان و کارایی، کاهش هزینه‌های مدیریت و بهره‌برداری و کاهش فرسودگی نیروی انسانی و افزایش دقت در مدیریت و کنترل یک زیرساخت و متعلقات به آن می‌شود و از سوی دیگر، دست سایرین را برای سوءاستفاده و خرابکاری احتمالی، در یک زیرساخت باز خواهد گذاشت.

کارشناسان معتقدند حضور در دنیای سایبری و بهره‌برداری همه‌جانبه از آن، یک ایراد بزرگ دارد و آن ایجاد وابستگی به تجهیزات این دنیای نوظهور است.

سردار جلالی، رئیس سازمان پدافند غیرعامل پیش‌تر در این زمینه گفته بود:

«ممکن است حوزه جدیدی از تحریم سایبری علیه کشور شکل بگیرد و این نیازمند پایش فضا و شرایط دشمن است و هوشیاری بسیاری می‌طلبد. در فضای انتخابات نیز شاهد هستیم که از توسعه فنّاوری‌های سایبری استفاده می‌شود و این توانمندی یا در جهت رقابت‌های انتخاباتی و یا حتی در جهت مقابله با نظام از سوی عده‌ای مورداستفاده قرار می‌گیرد. حوزه جدید تحریم‌ها در فضای سایبری شکل خواهد گرفت و ما باید با هوشیاری بسیار و پالایش اقدامات دشمن خود را در زمینه مقابله با این تحریم آماده کنیم. زمانی به دولت سابق هشدار دادیم که ما در آستانه تحریم‌های نفتی هستیم، اما آن‌ها گفتند دنیا نمی‌تواند خودش را از نفت ایران محروم کند، اما دیدیم که تحریم شدیم؛ امروز هم هشدار می‌دهیم به تحریم سایبری و باید وابستگی به آن در کشور به حداقل برسد و هوشیاری به خرج دهیم و اولین قدم نیز توسعه شبکه ملی اطلاعات و حذف بهانه‌جویی در این زمینه است. همچنین سامانه‌های خارجی را بدون ارزیابی و کنترل مورداستفاده قرار ندهیم.»

 با توجه به مسائل مطرح‌شده، می‌توان تحریم‌های احتمالی سایبری را در دو قسمت تقسیم‌بندی کرد. اولین نوع این مدل تحریم، می‌تواند در موضوعاتی نظیر دسترسی به خدمات اینترنتی، تجهیزات شبکه‌ای و امکاناتی باشد که به این فضا وابسته است. لازم به ذکر است که ایران، نوعی از این مدل تحریم‌ها را، پیش‌ازاین تجربه کرده بود. به‌عنوان‌مثال، می‌توان به منع دسترسی به خدمات فروشگاه‌های اندرویدی، قطع سرویس‌های موبایلی در ایران و محدودیت‌هایی اشاره کرد که پیش‌ازاین، برای سرویس‌های اینترنتی ایرانی وضع‌شده بود و البته به دلیل تأثیرات محدود و ناچیزی که بر مخاطبان داخلی می‌گذاشت، موضوع قابل‌اغماض و چشم‌پوشی به نظر می‌رسید.

در حال حاضر، بسیاری از شرکت‌های بزرگ فروش قطعات و تجهیزات مخابراتی، به دلیل تحریم‌های وضع‌شده علیه ایران، حاضر به همکاری با ما نیستند که این مسئله، چالش‌هایی را نیز برای ما ایجاد کرده است.

نوع دوم از تحریم‌هایی که ممکن است متوجه ایران بشود، تحریم‌های مالی یا تحریم‌هایی است که بخش‌های دیگری، به غیر از فضای سایبری کشور را هدف قرار می‌دهد. نمونه این اقدامات را در موارد دیگری نظیر اتهامات تروریستی، حقوق بشر و موارد این‌چنینی شاد بوده‌ایم.

چاره چیست؟ باز هم پای شبکه ملی اطلاعات در میان است؟

موضوع تحریم‌های سایبری، ممکن است که واژه جدیدی به نظر برسد، اما محتوایی تازه ندارد و از مدت‌ها پیش، مطرح شده است. همواره در بین برخی کارشناسان، این احتمال وجود داشته است که دسترسی ما، به برخی از خدمات پرکاربرد شبکه بین‌المللی اینترنت، قطع شود و در چنین حالتی، پیروزی از آن کسی خواهد بود که از قبل، برای آن برنامه‌ریزی دقیقی انجام داده باشد.

شاید تحریم‌هایی که تاکنون در فضای سایبری متوجه ما شده است، تأثیرات بسزایی نداشته باشد، اما حالتی را تصور کنید که بسیاری از وب‌سایت‌های پرکاربرد دولتی و مراجع عمومی نظیر دادگاه‌ها، پلیس راهنمایی و رانندگی، وب‌سایت‌های مراکز بهداشتی و درمانی، حمل‌ونقل و ده‌ها مورد دیگر، به خاطر قطع دسترسی به خدمات اینترنتی از جانب غربی‌ها و به بهانه تحریم، از دسترس خارج شده‌اند. در این صورت، باید این سؤال را از خودمان بپرسیم که آیا برای مواجهه با چنین موقعیتی، از پیش برنامه‌ریزی داشته‌ایم؟

بسیاری از کشورهای پیشرفته جهان، نظیر روسیه نیز خود را برای روزهای تحریم سایبری آمریکا آماده کرده‌اند و از مدت‌ها قبل، اقدام به ایجاد و توسعه اینترنت ملی نموده‌اند. شبکه ملی اطلاعات و زیرساخت اینترنت ملی، یکی از طرح‌هایی که به امروز یا دیروز برنمی‌گردد و سالیان سال است که در مجامع مختلف دولتی و غیردولتی مطرح شده است.

بسیاری از چالش‌هایی که امروز در فضای مجازی با آن روبرو هستیم، نسخه‌ای واحد دارد و آن، راه‌اندازی کامل شبکه ملی اطلاعات است. سایبری شدن و ورود به دنیای صفر و یکی، نیاز امروز دنیای ماست و امری اجتناب‌ناپذیر است. زیرساخت‌های ما، دیر یا زود سایبری می‌شوند و سرمایه‌های کشور، به این فضا، ورود پیدا می‌کنند، پس تنها راه چاره‌ای که باقی می‌ماند، امن سازی تجهیزات کنترلی و بستر تبادل داده‌های آن‌ها است. زمین ماندن طرح‌های این‌چنینی و گیر افتادن پرونده طرح‌های بالادستی در دالان‌های هزارتوی بروکراسی، تنها به منافع ملی ضرر خواهد زد و سبب می‌شود تا کشور، بیش‌ازپیش، به فضای سایبری خارجی وابسته باشد.

همگان بر این باورند که کشور، باید هر چه سریع‌تر نسبت به کاهش و قطع وابستگی به فضای سایبری خارجی گام بردارد؛ چرا که دشمن، قصد سوءاستفاده از امکاناتی را دارد که خود آن‌ها را تولید کرده و از آن بهره‌برداری می‌نماید. ایجاد شبکه‌های اجتماعی بومی، نخستین گامی بود که در این زمینه برداشته شد و بررسی نقاط ضعف یا قوت آن، قطعاً می‌تواند الگوی موفقی برای ادامه راهی باشد که پیش رو خواهد بود.

 

۴۹