رفتن به محتوای اصلی
دوشنبه ۱۸ آذر ۱۳۹۸
.

دسته بندی اخبار

دسته بندی عمومی

شبکه ملی اطلاعات، قدرتمند ترین ابزار ایران برای مقابله با قطع اینترنت

شبکه ملی اطلاعات، قدرتمند ترین ابزار ایران برای مقابله با قطع اینترنت

از سال ۱۳۸۴ تاکنون که موضوع شبکه ملی اطلاعات مطرح شد تا این لحظه تعاریف مختلف و در بعضی موارد بسیار متناقضی از این بستر ارائه شده است. این مسئله نگرانی‌های بسیاری را با خود به همراه داشته و دید طیف عظیمی از مردم جامعه را نسبت به آن منفی کرده است.

از این رو، در ادامه ابتدا تعریفی کلی از شبکه ملی اطلاعات ارائه می‌شود، سپس اقدامات صورت گرفته برای گسترش و توسعه مراکز متصل به آن به صورت خلاصه مطرح می شود. همچنین بنا داریم به بررسی این موضوع بپردازیم که آیا چنین طرحی در برابر تحریم‌های پیش رو، مقاوم است و کشور را در برابر خطرات احتمالی تحریم های سایبری حفظ می‌کند یا خیر؟

 

شبکه ملی اطلاعات، معمایی که جوابش در دست مسئولین است

 

زیرساخت‌های شبکه‌ی جهانی اینترنت در اختیار آمریکا قرار دارد و از تعداد بسیار زیادی شبکه و مراکز داده در سراسر جهان تشکیل شده است. مجموع این بسترها در کنار یکدیگر اینترنت را تشکیل می‌دهد، به این معنی که کاربران یک کشور مانند ایران، برای دسترسی به خدمات بین‌المللی و حتی در بعضی مواقع داخلی و بومی در این پلتفرم، ابتدا باید زمان بسیاری را منتظر مانده و بعد از گذشتن از فیلترهای چند لایه، به اینترنت دسترسی پیدا کنند.

در این فرایند، در زمان ارسال یک درخواست، ابتدا باید با مرکز داده‌های ارائه‌دهنده‌ی خدمات، ارتباط برقرار شود. برای این مسئله، ممکن است بسته‌های اطلاعاتی در آغاز مسیر، مجبور باشند از مسیریاب‌های داخل کشور، راه خود را به یک گیت وی (Gateway) بین‌المللی پیدا کرده، از آن‌ها به سمت مقصد بروند و سپس همین مسیر را بازگردند.

 این موضوع زمان بسیار زیادی را طلب می‌کند. به همین منظور تعدادی از شرکت‌ها، سرورهایی را به صورت مرکز تحویل داده (CDN) یا به‌صورت موازی (mirror) در نزدیکی محل زندگی کاربران خود قرار می‌دهند تا سرعت دسترسی مصرف‌کننده به خدمات افزایش یابد.

البته ممکن است کل فرایند اتصال کاربر از طریق بالا به اینترنت، در حدی نباشد که کاربر را آزار دهد، اما همین زمان کوتاه، در صورتی که زیرساخت داخلی یک کشور ضعیف باشد، هزینه بالایی را برای اتصال طلب می کند.

با هدف بهبود شرایط بالا، بسیاری از کشورها یا ایالت‌ها از مدت‌ها قبل سعی در راه‌اندازی شبکه‌ی داخلی یا اینترنت مخصوص به خود کرده‌اند. شبکه ملی اطلاعات، مجموعه پهن باند است که نیاز به خروج اطلاعات از کشور را از بین می‌برد. این مسئله نه تنها کیفیت ارائه خدمات را افزایش خواهد داد، بلکه زمان دسترسی و هزینه‌ها را نیز کاهش می‌دهد و موجب افزایش امنیت داده‌های کشور می‌شود. به علاوه بر خلاف تصور ایجاد شده در چنین بستری، محدودیت دسترسی به اینترنت و وبگاه‌ها و خدمات خارجی وجود نخواهد داشت.

در اصل، شبکه‌ ملی اطلاعات همان شبکه‌ی پهنای باند داخلی است که از مراکز داده، تمام شبکه‌های انتقال داده، مراکز سوئیچینگ مخابرات، کاربران متصل، مراکز تحویل داده، تولیدکنندگان محتوا، درگاه‌های ورودی و خروجی پهنای باند خارجی، مراکز تبادل ترافیک داده‌های داخلی تشکیل شده است.

برای مثال می‌توان به شبکه‌ی ملی کره‌ی جنوبی اشاره کرد که از نظر آمادگی الکترونیک و پهنای باند رتبه نخست را در دنیا دارد و ۸۰ درصد پهنای باندش داخلی است؛ یعنی شبکه‌‌ای دارد که بی‌نیاز از ارتباطات خارجی، ۸۰ درصد ارتباطات و انتقالات دیتای آن در داخل شبکه به گردش در می‌آید.

 

زیرساخت مورد نیاز شبکه ملی اطلاعات چیست؟

 

یکی از زیرساخت‌های مورد نیاز برای ایجاد شبکه‌ی ملی اطلاعات، مراکز تبادل ترافیک داده‌های داخلی (IXP) هستند. این مراکز باعث می‌شوند گذر اجباری داده‌ها از یک نقطه‌ی خاص مانند تهران از بین رفته و به عبارتی دیگر بستری غیرمتمرکز به وجود آید.

در نتیجه داده‌ها و اطلاعات هر شهر به نزدیک‌ترین مرکز موجود ارسال می‌شوند و همین موضوع زمان و هزینه‌ی موردنیاز برای دسترسی به خدمات را کاهش می‌دهد. مراکز یاد شده هم‌اکنون در استان‌هایی مانند تهران، شیراز، تبریز، مشهد، قم و اهواز راه‌اندازی شده‌اند.

حتی می‌توان با راه‌اندازی مراکز تحویل داده، بخشی از داده‌های پرحجم و پرکاربرد بین‌المللی را در این بسترها ذخیره‌سازی کرد تا دسترسی به آن‌ها ساده‌تر شود. بر اساس برخی از گزارش‌های منتشر شده تاکنون حدود ۷۵ درصد از ترافیک مصرفی کشور از سایت‌های داخلی به داخل کشور آمده است.

تولیدکنندگان محتوای داخلی می‌توانند تغییرات ایجاد شده توسط شبکه‌ی ملی اطلاعات را ملموس‌تر کنند. تولیدکنندگان محتوا علاوه بر انتخاب مراکز داده‌ی داخلی، باید محتواهای خود را با کیفیت بیشتر به کاربران ارائه دهند. این کیفیت هم باید در محتواهای متنی و تصویری دیده شود و هم در محتویات ویدئویی که یکی از ضعف‌های تولیدکنندگان محتوای فارسی است.

 

مدیریت اطلاعات کشور، مهم تر و حیاتی تر از ملی شدن صنعت نفت

 

جو عمومی ایجاد شده در بین مدیران و عموم مردم، نشان از آن دارد که اهمیت حفظ اطلاعات و نحوه مدیریت صحیح آنها، در حال تبدیل شدن به یک باور عمومی است و این می تواند، انگیزه تسریع در تقویت شبکه ملی اطلاعات باشد.

سورنا ستاری، معاونت علم و فناوری ریاست جمهوری، پیش تر در همین راستا گفته بود: «جوانان و دولت، متوجه شده‌اند که نفت، تنها راه پولدار شدن نیست و می‌توان از طلای داده برای دستیابی به این هدف استفاده کرد.»

محمد جواد آذری جهرمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز در گذشته اعلام کرده بود: «شبکه ملی اطلاعات سند شکوفایی اقتصادی است، سند شکوفایی نخبگان و اشتغال در عرصه‌ی فناوری مجازی با استفاده از داده‌ها»

شبکه‌ی ملی اطلاعات، در چندین فاز مختلف تعبیه شده است و به ادعای مسئولین این پروژه عظیم ملی، تاکنون ۲ فاز آن با موفقیت افتتاح شده است. با وجود این، مطابق با سند تبیین الزامات این شبکه و مصوبات شورای عالی فضای مجازی، این انتظار وجود دارد که تا ۱.۵ سال آینده، این طرح عظیم ملی، به بهره‌برداری کامل برسد.

 البته به اعتقاد برخی کارشناسان، به دلیل فراهم نشدن برخی زیرساخت های لازم، راه اندازی کامل شبکه ملی اطلاعات در مدت زمان اعلام شده ، در هاله ای از ابهام قرار دارد.

از بازیگران اصلی شبکه ملی اطلاعات در ایران، می‌توان به شرکت هایی نظیر افرانت، پارس آنلاین، آسیاتک، شاتل، رایتل، ایرانسل، همراه اول و شرکت مخابرات ایران اشاره کرد.

 

پازل شبکه ملی اطلاعات، در حال تکمیل شدن

 

همان‌گونه که گفته شد، تولیدکنندگان محتوای داخلی قادر هستند با تولید محتوای مناسب، وجود شبکه‌ی ملی اطلاعات را بیش از پیش قابل لمس کنند.

آذری جهرمی وزیر فعلی ارتباطات و فناوری اطلاعات در مراسم آغاز به کار نهمین مجلس دانش‌آموزی، در رابطه با هوشمند سازی مدارس کشور گفت: «هوشمند سازی صرفاً استفاده از ویدئو پروژکتور نیست بلکه از سه لایه تشکیل شده است. ما قرار است تمامی مدارس کشور را به شبکه ملی اطلاعات متصل کنیم. با استفاده از ظرفیت فناوری اطلاعات، ۱۳۶ هزار بازمانده از تحصیل را با کمک آموزش‌وپرورش می‌توان پوشش داد.»

صادق بیک پور، رئیس کمیته پدافند غیرعامل وزارت ارتباطات در همایش پدافند غیرعامل که در وزارت ارتباطات برگزار شد، با اشاره به برنامه‌های انجام شده برای افزایش پایداری شبکه ملی اطلاعات و رفع آسیب‌پذیری‌های موجود اظهار داشت: «تمامی این موارد بررسی و رفع شده است و هم‌اکنون پایداری شبکه ملی اطلاعات تکمیل شده است.»

وی ادامه داد: «بر این اساس در حال حاضر کلیه ارتباطات بانک‌های کشور در شبکه ملی اطلاعات قرار گرفته و نتایج پایش‌ها و بررسی‌ها نشان می‌دهد که ارتباطات بانکی در این زمینه تسهیل شده است.»

رسول سراییان، رییس سازمان فناوری اطلاعات نیز در نشست هم‌اندیشی مدیران کل ارتباطات و فناوری اطلاعات سراسر کشور، در تابستان ۹۷ شرح داد تا پایان سال ۹۶، حدود ۱۰۳ میلیون تراکنش در بستر مرکز ملی تبادل اطلاعات صورت گرفته است که صرفه‌جویی عظیمی را در این زمینه نشان می‌دهد.

سراییان افزود: «فراهم کردن زیرساخت‌های ملی و امن و پایدار دولت هوشمند بر بستر شبکه ملی اطلاعات و امکان ارائه خدمات بیشتر در همه‌وقت و همه‌جا از جمله مأموریت‌های سازمان فناوری اطلاعات ایران است. در همین راستا نیز زیرساخت‌های لازم از جمله مرکز ملی تبادل اطلاعات پیاده‌سازی شده است که بر بستر آن خدمات به متقاضیان ارائه می‌شود.»

وی همچنین توضیح داد تاکنون ۱۵۱ دستگاه به مرکز ملی تبادل اطلاعات متصل شده‌اند که با برنامه‌ریزی صورت گرفته تا پایان تابستان جاری اکثر دستگاه‌ها به این مرکز متصل خواهند شد.

همچنین در ابتدای سال ۹۷، فهرست ۱۰۳ دستگاه و نهاد متصل به شبکه‌ی مذکور اعلام شد. بر همین اساس، می‌توان به وزارت جهاد کشاورزی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، سازمان ثبت‌احوال، دیوان محاسبات، بیمه‌ی مرکزی، تعدادی از بانک‌های کشور، پست‌بانک، دانشگاه‌های گوناگونی مانند شهید بهشتی و علامه طباطبایی و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، به عنوان چند مرکز و سازمان مختلف حاضر در این طرح اشاره کرد.

 

 

سرعت تکمیل شبکه ملی اطلاعات، متناسب با نیاز کشور نیست

 

به باور بسیاری از کارشناسان، این شبکه و طرح عظیم ملی، قرار است تا سپر مستحکم دفاع از زیرساخت ارتباطی کشور در برابر تهدیدات باشد. همچنین قرار است در صورت اعمال تحریم های ظالمانه سایبری از سوی ایالت متحده آمریکا، شبکه ملی اطلاعات، به بازوی پرتوان جمهوری اسلامی ایران تبدیل شود و کشور را از چالش های احتمالی در تامین نیازهای اینترنتی خود، تا حد زیادی بی نیاز کند.

سردار جلالی، رییس سازمان پدافند غیرعامل کشور، چندی پیش در زمینه تحریم های سایبری احتمالی ایالات متحده، علیه ایران گفت: «آمریکایی‌ها ابزار و امکان قطع اینترنت ایران را در اختیار دارند اما با توجه به اینکه تهدیدات آنان علیه کشورمان از طریق زیرساخت‌های ارتباطی شکل می‌گیرد احتمال اتخاذ این استراتژی کم است. با این وجود، تدابیری اندیشیده شده که فعالیت‌های ضروری کشور را حفظ خواهد کرد و شبکه ملی اطلاعات به‌اندازه‌ای آماده است که می‌تواند پاسخگوی خدمات اساسی مردم باشد.»

با همه این اوصاف، مسئولان و دلسوزان کشور، معتقدند که سرعت تکمیل چنین پروژه ای، متناسب با نیازهای کشور نیست و باید همت بیشتری به این موضوع اختصاص داده شود. کارشناسان بر این باورند که سال ها پیش، باید طرح شبکه ملی اطلاعات، به نتیجه می رسید و تاخیر آن تا به امروز، علاوه بر تاثیر پذیری از تحریم ها، متاثر از سوء مدیریت ها و عدم یکپارچگی در تصمیم گیری سازمان های مسئول نیز می باشد.

محمد حسن انتظاری، دبیر شورای عالی فضای مجازی در سال ۱۳۹۴ از عدم ارائه گزارش وزارت ارتباطات در رابطه با شبکه ملی انتقاد کرد. وی در آن زمان بیان کرد: «تا پیش از سال گذشته حدود ۱۰۰۰ میلیارد تومان برای شبکه ملی اطلاعات هزینه شد؛ به عبارت دیگر طی هشت سال حدود ۱۰۰۰ میلیارد برای این طرح در نظر گرفته شد در حالی که تنها در سال ۱۳۹۳ حدود ۱۲۰۰ میلیارد تومان به این طرح بودجه اختصاص یافت و این رقم در سال جاری نیز همین حدود است؛ بنابراین اگر بخواهیم منصفانه و عالمانه قضاوت کنیم باید تکالیف این بخش بر اساس تعاریف ارائه‌شده، از سوی یک سازمان مستقل مورد بررسی قرار گیرد. بر اساس فرمان تشکیل شورای عالی، این سازمان مستقل نیز همان‌طور که پیش‌تر اشاره و تأکید شده مرکز ملی فضای مجازی خواهد بود.»

دکتر رضا تقی‌پور، عضو شورای عالی فضای مجازی نیز در سال ۹۷ و وزیر اسبق ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز با بیان مسئله‌ای مشابه مطرح کرد هیچ آمار و ارقام شفافی برای میزان پیشرفت شبکه ملی اطلاعات در دسترس نیست.

تقی‌پور افزود: «علی‌رغم تأکیدات شورای عالی فضای مجازی و مصوبات این شورا، زمان‌بندی و مرحله‌بندی مشخصی برای تکمیل شبکه ملی اطلاعات صورت نمی‌گیرد از طرفی موضوع اینترنت ملی که مصوب قانون برنامه پنجم توسعه بود و در حال حاضر برنامه پنجم توسعه به پایان رسیده و کشور وارد برنامه ششم توسعه شده است، هنوز به طور کامل عملیاتی نشده است و ما می‌بینیم که هیچ آمار و ارقام شفافی برای میزان پیشرفت شبکه ملی اطلاعات در دسترس نیست.»

وی ادامه داد: «علی‌رغم اینکه همه دستگاه‌ها بر توسعه شبکه ملی اطلاعات وفاق دارند و با وجود مبانی قانونی محکم همچون مصوبه مجلس شورای اسلامی و شورای عالی فضای مجازی هم‌چنین مطالبات مردمی و تأکیدات مقام معظم رهبری که از روز اول بر توسعه شبکه ملی اطلاعات توجه داشتند، چون گزارش‌های شفافی ارائه نشده میزان پیشرفت پروژه مبهم است.»

وزیر اسبق ارتباطات و فناوری اطلاعات، ادامه داد: «مسئولین حوزه، پس از گذشت سال‌ها تعریف معینی از فازهای مختلف پروژه و زمان‌بندی اجرای آن به صورت شفاف و روشن در اختیار مردم قرار نمی‌دهند که این خود نقص اساسی به شمار می‌رود، چون شبکه ملی اطلاعات یکی از زیرساخت‌های حیاتی است که کشور به آن نیاز دارد.»

این کارشناس در ادامه مطرح کرد، با وجود این که بحث اینترنت ملی در دولت دهم مطرح شد و کشورهای بسیاری مانند کره‌ی جنوبی و چین با الگوبرداری از این ایده، بستر خود را به مرحله‌ی اجرا در آورده‌اند، ایران هنوز نتوانسته است آن را به مرحله‌ی اجرا در آورد که این مسئله خود از عوامل ناامنی و عدم مصونیت در برابر تهدیدات فضای مجازی به شمار می‌آید.

 

طرح های عظیم ملی، دستخوش تنش های سیاسی

 

به اعتقاد کارشناسان و مسئولان امر، با وجود این که قانون پنجم توسعه در ماده ۴۶ در سال ۱۳۸۹ دولت وقت را موظف به تکمیل این طرح کرده است؛ اما تا همین لحظه مشاهده می‌شود راه‌اندازی آن دستخوش دعواهای سیاسی متعددی شده است.

حمید صدیق میرزایی، یکی از فعالان فضای مجازی به تازگی در اظهارنظری گفته است: «به منظور مطالبه گری صحیح و ثمربخش به منظور تحقق شبکه ملی اطلاعات، باید به جای جنگل روی درختان متمرکز شد. به این معنا که درختانی که جنگل را تشکیل می‌دهند و کماکان در تحقق عین‌شان کوتاهی و تعلل شده است، شناسایی و آن‌ها از مجریان‌شان مطالبه شود.»

میرزایی شرح داد: «با وجود اینکه یکی از مطالبات اصلی رهبر انقلاب در عرصه سایبری، راه اندازی شبکه ملی اطلاعات بوده است، متأسفانه در طول سال‌های گذشته اختلالات بسیاری در مسیر تکمیل آن شکل گرفته است.»

 

شبکه ملی اطلاعات فعلی، چه نقشی در مقابله با تحریم های سایبری ایفا خواهد کرد؟

 

پس از خروج آمریکا از برجام و از مدتی قبل، گزارش‌هایی منتشر شد که بر اساس آن‌ها، قطعی اینترنت ایران و عدم دسترسی مردم به این شبکه‌ی جهانی، بخشی از دور جدید در تحریم‌ها به حساب می‌آیند. حال با توجه به توسعه‌ی و افتتاح ۲ فاز ابتدایی شبکه‌ی ملی اطلاعات آیا می‌توان با چنین تهدیدی مقابله کرد؟

به استناد نظر کارشناسان، به کمک شبکه‌ی ملی اطلاعات حتی در صورت تحریم اینترنت، قطع کامل خدمات ضروری در این حوزه اتفاق نمی‌افتد. به این معنی که مردم، همچنان امکان دسترسی به نیازهای اساسی خود را در چنین دوره‌ای خواهند داشت و برای مثال احتمالاً امکان انجام تبادلات بانکی، خدمات درمانی و بسیاری موارد دیگر پا برجا باقی می‌مانند؛ زیرا هیچ داده‌ای در این بستر، از کشور خارج نشده و تنها در بستر اینترنت ملی به گردش در می‌آید.

همچنین بهتر است به نمونه‌های پیاده‌سازی شده‌ی دیگر کشورها نیز توجه شود. برای مثال روسیه از مدت‌ها قبل در حال راه‌اندازی و گسترش شبکه‌ی ملی اینترنت خود است و به دفعات ادعا کرده است به کمک چنین بسترهایی نه‌تنها از خروج بی‌مورد ابر داده‌ی کشور (BIG DATA) جلوگیری می‌شود، بلکه در صورت بروز جنگ، تحریم، حملات سایبری یا بروز حوادث طبیعی به حفظ ارتباطات و بقای زیرساخت‌های سراسر کشور کمک می‌کند

 

ملی شدن صنعت اینترنت، نیازمند عظمی همگانی 

 

مبحث شبکه‌ی ملی اطلاعات، اولین بار در سال ۱۳۸۴ مطرح شد و با وجود پیشرفت‌های بسیار کندی که در این زمینه دارد و انتقادهای گسترده به آن به مرور زمان در حال تکامل است. چرا باید با وجود تأکید فراوان شورای عالی فضای مجازی و مصوبات آن، زمان‌بندی و فازهای توسعه‌ی مشخصی برای تکمیل این شبکه وجود نداشته باشد. آن‌هم در حالی که این موضوع مصوب قانون برنامه‌ی پنجم توسعه بوده که به پایان دوره خود نزدیک می‌شود.

از طرفی همان‌گونه که در بالا گفته شد شبکه‌ی ملی اطلاعات نه تنها دسترسی‌ها را محدود نمی‌کند، بلکه جلوی خروج اطلاعات غیرضروری را گرفته، امنیت ابر داده‌های کشور را افزایش می‌دهد.

همچنین در صورت اجرای کامل چنین طرحی و وابستگی زیرساخت‌های حیاتی مانند آب، برق، گاز و ارتباطات به آن به جای بسترهای بین‌المللی که کنترل آن در اختیار آمریکا قرار دارد، در صورت بروز مشکلاتی مانند حملات سایبری و تحریم می‌توان به شکل بهینه‌تری با آن‌ها مقابله و امکانی را فراهم کرد که مردم همچنان به بسیاری از خدمات ضروری دسترسی داشته باشند.

ملی شدن صنعت اینترنت، به باور بسیاری از کارشناسان، اگر ارزشی بیشتر از ملی شدن صنعت نفت نداشته باشد، کمتر از آن نیست. تاکید مقامات دنیا بر هم ارزش بودن اطلاعات با طلای سیاه است و همین مسئله، بر تلاش های هر چه بیشتر به جهت حفظ آن، تاکید می کند.

گرچه باید بر این موضوع نیز تاکید کرد که تحریم، زنجیر به دامان زیرساخت های ارتباطی کشور نیز انداخته است و کند شدن روند تکمیل و توسعه شبکه ملی اطلاعات، تا حدودی نیز به دلیل تحریم قطعاتی است که تا پیش از این، از خارج از کشور، راهی ایران می شدند.

توسعه شبکه فیبر نوری و زیرساخت پهن باند کشور، متاسفانه دراثر همین تحریم ها، یا به صورت خیلی کند دنبال می شود یا اینکه در مناطقی، به صورت کامل متوقف شده است و این، می تواند اختلال عظیمی در رسیدن به هدف نهایی ایجاد نماید. شاید یکی از اصلی ترین اقدامات کشور، گسترش دیپلماسی سایبری و فهماندن این موضوع به تحریم کنندگان باشد که لزوما اینترنت، ابزاری برای سازماندهی حملات سایبری نیست و زیرساخت های حیاتی که می تواند جان و مال هزاران انسان را از نابودی نجات دهد، وابسته به این ابزار نوپدید است.

با همه این تفاسیر، همانند بسیاری از چالش های دیگر که در زمانه کنونی با آنها مواجه هستیم، رسیدن به هدف غایی که همان توسعه کامل شبکه ملی اطلاعات است، قله ای فتح نشدنی نیست. شاید تحریم و منع دسترسی به خدمات بین المللی، دست انداز این مسیر باشد، اما تصحیح مدیریت ها و ایجاد انسجام در سازمان مسئول، بتواند چرخ شبکه ارتباطی کشور را، بسیار تند تر از گذشته بچرخاند، به نحوی که تا زمان محدودی دیگر، شاهد بهره برداری کامل از این پروژه عظیم ملی باشیم.

مدیران ما، باید باور داشته باشند که تحریم سایبری، حتی اگر باعث قطع شدن شبکه اینترنت کشور هم نشود، می تواند هزینه ساز باشد و این هزینه سازی، تنها با اتخاذ تدبیری درست و عزمی جزم، قابل درمان است.

 

 

 

۴۹