رفتن به محتوای اصلی
چهارشنبه ۲۷ شهریور ۱۳۹۸
.

دسته بندی اخبار

دسته بندی عمومی

پدافند سایبری ایران، مسیری که آمدیم؛ هدفی که پیش روست

پدافند سایبری ایران، مسیری که آمدیم؛ هدفی که پیش روست

رویدادهای به وجود آمده طی سال‌های اخیر در عرصه بین‌الملل تا حدود زیادی قواعد معمول جهان را بر هم زد و دنیا را ملزم به ایجاد چارچوب‌های جدیدی در این زمینه نمود. تغییر رویه در فرایندهای جنگی و قواعد معمول این حوزه، تغییر شیوه جاسوسی از اسناد و اطلاعات مهم و حیاتی کشورها و بسیاری از موارد دیگر، همه از نشانه‌های یک تحمل عمیق و بزرگ در جهان است.

 

به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، دروازه اصلی این تحولات، فضای سایبری است و دنیای صفر و یکی، افق‌های نوینی به روی بشر گشوده است. دراین‌بین، کشورها به سه دسته تقسیم می‌شوند. دسته اول، کشورهایی هستند که در دنیای مبهم و پیچیده سایبری، حرفی برای گفتن دارند و مالک یا مولد فناوری هستند و دسته دوم، کشورهایی هستند که باید در فضای مجازی، یک واردکننده مطلق تجهیزات زیرساختی باشند.

 این کشورها در اغلب موارد، یک قربانی محسوب می‌شوند و تحولات فضای مجازی، آن‌ها را دچار چالش‌های متعدد خواهد کرد. به‌عبارت‌دیگر، یک تغییر کوچک در این فضا، دارای دامنه نوسان بسیار بزرگ برای کشورهایی خواهد بود که فضای سایبری آن‌ها، بر پایه واردات شکل‌گرفته است.

دسته سوم در این گروه را، کشورهایی تشکیل می‌دهند که در گام اول، قابلیت تولید همه تجهیزات و لوازم موردنیاز فضای سایبری را ندارند و از سوی دیگر، نمی‌خواهند در این زمینه، صرفاً یک واردکننده باشند. البته ممکن است در شرایط ویژه‌ای نیز این قبیل از کشورها، از دستیابی به برخی از تجهیزات و فناوری‌ها محروم شوند که این مسئله، کار آن‌ها را با دشواری‌های متعدد و بیشتری روبرو خواهد کرد. غالباً در چنین مواردی، کشورهای مولد فناوری، تلاش می‌کنند مسیر را برای پیشرفت این قبیل کشورها مسدود کنند و آن‌ها را به بهانه‌های گوناگون تحت‌فشار قرار دهند.

جمهوری اسلامی ایران، یکی از کشورهایی است که در دسته سوم، قرار می‌گیرد و همین مسئله طی سال‌های پیش، سبب شده است تا ایران، تلاش گسترده‌ای را برای قرار گرفتن در گروه یک، به کار ببندد. البته ایالات‌متحده آمریکا نیز این تحرک ایران را به‌خوبی درک کرده و تلاش می‌کند تا مانع از حرکت انقلابی ایران و تبدیل‌شدن به یک کشور فناور شود.

تحریم‌های متعددی که طی سال‌های گذشته متوجه ایران شده است، سبب شد تا حرکت به سمت توسعه فناوری در کشور، به‌کندی پیش برود و آمریکا نیز تلاش کرد با گسترش دامنه تحریم‌ها به فضای سایبری، این حرکت را کندتر از قبل نماید. تنها نکته امیدوارکننده در این مسیر، تلاش جوانان و نیروهای متخصص داخلی و البته حمایت برخی مسئولین از این تلاش‌ها بود که سبب شد تا موفقیت‌های چشم‌گیری نیز در این زمینه حاصل شود.

جمهوری اسلامی ایران در سال‌های اخیر و بعد از حمله مهلک و خطرناک سایبری استاکس نت به تأسیسات هسته‌ای کشور، روند رو به رشد و خیره‌کننده‌ای را در موضوعات پدافند سایبری طی کرد و ده‌ها نمونه از رشته عملیاتی که قصد نابودی زیرساخت‌های کشور را داشتند، دفع نمود.

 این موضوع، سبب شد ایران در نظر کشورهای غربی، به‌عنوان یک کشور دست‌وپا بسته شناخته نشود و این کشورها تلاش کنند، راهبرد خود را در برابر ایران تغییر دهند. رشد سرعت ایران در مقابله با حملات سایبری و شناسایی آن‌ها، بسیار خیره‌کننده بوده است و گهگاه، برخی کشورها، ایران را جزو شش قدرت برتر سایبری در جهان، طبقه‌بندی کرده‌اند.

واکنش‌های گسترده مقامات غربی به توانمندی ایران در فضای سایبری، مؤید این مطلب است که ایران، توانسته است به جایگاه خوبی در این زمینه دست یابد، هرچند که به باور بسیاری از کارشناسان، این جایگاه، مطلوب نیست و تا رسیدن به جایگاه مطلوب، زمان و تلاش مضاعفی موردنیاز است.

 

ایران از کجا به کجا رسیده است؟

 

سال ۲۰۱۰، در حقیقت نقطه عطفی در شکل‌گیری توان سایبری جمهوری اسلامی ایران بود. حمله استاکس نت که با هدف نابودی ۶۰ هزار سانتریفیوژ ایرانی در نیروگاه نطنز طراحی شده بود، در مراحل ابتدایی کار متوقف شد و نتوانست به اهداف مختلف خود در این زمینه برسد. گرچه هنوز هیچ کشوری، مسئولیت انجام این حمله را نپذیرفته است، اما شواهد انکارناپذیری از دست داشتن آمریکا، رژیم صهیونیستی و برخی از کشورهای اروپایی در طراحی، ساخت و انتشار آن وجود دارد.

به باور بسیاری از کارشناسان غربی، این حمله سایبری، نه‌تنها نتوانست به اهداف خود در به تأخیر انداختن و نابودی برنامه هسته‌ای ایران دست یابد، بلکه بعدازآن بود که جمهوری اسلامی ایران، نسبت به چنین حملاتی، هوشیاری پیدا کرد و توانست نام خود را در بین کشورهای صاحب‌نام جهان در عرصه سایبری ثبت نماید.

ترس و واهمه غربی‌ها از این توان ایران، سبب شد تا آن‌ها دست به اتهام‌پراکنی‌های گسترده علیه این کشور بزنند و پرونده و اسناد مختلفی در این زمینه منتشر کنند. آمریکا معتقد بود که با این سیاست، دست ایران را در استفاده از ابزار سایبری برای مقابله باسیاست‌های خصمانه غرب خواهد بست.

 

تشکیل دو نهاد مهم سایبری در کشور، خلاقانه‌ترین راهکار مقابله با استاکس نت

 

تشکیل شورای عالی فضای مجازی، دو سال بعد از واقعه استاکس نت و قرارگاه پدافند سایبری، یک سال پس‌ازاین ماجرا، این موضوع را در عمل ثابت کرد که ادبیات سایبری در بین مقامات ارشد جمهوری اسلامی ایران، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار شده است تا آنجایی که رهبر معظم انقلاب اسلامی در حکمی، دستور تشکیل شورای عالی فضای مجازی را داد.

 این شورا در آن سال، باهدف ساماندهی به اوضاع فضای بومی مجازی و همچنین مقابله با تهدیدات فرا سرزمینی تشکیل شد که یک روش خلاقانه و نوآور در مقابله با تهدیدات سایبری خارجی محسوب می‌شد.

از سوی دیگر، برقراری نمایشگاه‌هایی همانند نمایشگاه صنعت بومی سایبری و حضور پررنگ شرکت‌های تولیدکننده محصولات بومی سایبری در آن، طی سال‌های اخیر، نشان داد که عزم ایران برای دستیابی به یک فضای سایبری بومی، استوار است و انگیزه و توانایی آن نیز در بین متخصصان کشور وجود دارد.

طی سال‌های اخیر، ادبیات سایبری در فضای نخبگانی کشور، بسیار رواج یافته است و واژه حملات سایبری، دیگر یک واژه نامأنوس نیست. البته هنوز تا دغدغه شدن این موضوع، راه زیادی در پیش است. منظور از دغدغه شدن این موضوع، این است که حملات سایبری، بیش‌ازپیش جدی گرفته شود و برای مقابله با آن، برنامه‌ریزی‌های ویژه‌ای نسبت به گذشته صورت بپذیرد.

 

آینده از آن خلاقیت‌ها است

 

جمهوری اسلامی ایران، طی سال‌های اخیر، قطعاً یکی از تأثیرگذارترین کشورهای منطقه غرب آسیا و حتی جهان بوده است و تأثیرات شگرفی در رویدادهای منطقه داشته است. حضور صلح طلبانه ایران در حوادثی نظیر جنگ سوریه، قابل‌تحمل برای قدرت‌های غربی نبوده است و در این زمینه، برنامه‌ریزی‌های متعددی برای خارج کردن ایران از میدان، انجام‌شده است.

یکی دیگر از میدان‌هایی که حضور جمهوری اسلامی ایران در آن، می‌تواند برخی کشورهای غربی را از رسیدن به اهداف سلطه جویانه خود باز دارد، موضوع دفاع سایبری و تلاش برای وضع قوانین معتبر بین‌المللی در این عرصه است. حضور فعال ایران در عرصه قانون‌گذاری و فعال شدن دیپلماسی سایبری در کشور، ازجمله مواردی است که می‌تواند ایران را از بسیاری از چالش‌های پیش رویش نجات داده و همچنین، دست دشمنان برای دخالت در امور کشورمان را کوتاه نماید.

 فضای سایبری فضایی است که طی سال‌های اخیر، صدمات بسیاری را به زیرساخت‌های بسیاری از کشورهای جهان، ازجمله ایران وارد کرده است و مقابله با تهدیدات موجود در این عرصه، قطعاً به راهکارهای خلاقانه و تازه نیاز دارد.

 از طرفی، به دلیل نبود اراده در بین برخی ملت‌های جهان برای مقابله با سلطه‌جویی غربی‌ها، خصوصاً آمریکا در فضای سایبری، ابتکار عمل در این عرصه، به دست آمریکا افتاده است، ازاین‌رو، قطعاً حضور ایران در عرصه دیپلماسی فعال سایبری، می‌تواند راهگشا باشد.

 

تحولات عظیم، تحرکات عظیم

 

همان‌طور که پیش‌ازاین نیز ذکر شد، در دنیای سایبری، رخدادهایی اتفاق می‌افتد که پیش‌بینی آن‌ها، مشکل و گهگاه غیرممکن است. بسیاری از این وقایع و رویدادها، خارج از برنامه اتفاق می‌افتند و بسیاری از جرائم و حملات سایبری نیز، سال‌ها و ماه‌ها پس از وقوع کشف می‌شوند. توانایی خواندن دست دشمن در فضای سایبری، قطعاً یکی از مهم‌ترین اقداماتی است که می‌توان در فضای سایبری انجام داد.

با بررسی و واکاوی این رویدادها، به‌راحتی می‌توان متوجه شد که لزوماً، هر کشوری که وسعت آن بیشتر بوده است، در فضای سایبری تأثیرگذارتر نیست. به‌عبارت‌دیگر، توان سایبری، ارتباطی به وسعت و اندازه یا جمعیت یک کشور ندارد و تنها به اراده و عزم آن کشور برای مقابله با تهدیدات وابسته است. جمهوری اسلامی ایران، با توجه به شرایط حساس و متفاوتی که در حال حاضر دارد، نیازمند یک ابزار قدرتمند دفاعی در فضای سایبری است؛ چرا که دشمنان ایران، دریافته‌اند که درگیری نظامی با این کشور در چنین شرایطی، به صلاح هیچ‌کدام از طرفین نیست و ازاین‌رو، ممکن است برای لطمه زدن به منافع جمهوری اسلامی ایران، از فضای سایبری بهره ببرند.

ایران دراین‌بین، دو راه پیش روی خود دارد. نخست اینکه تلاش گسترده‌ای را در جهت بهبود شرایط دفاعی کشور در فضای سایبری به کار ببندد تا بتواند از این منظر، خود را در برابر رخدادها و حوادث سایبری، مصون نگه دارد.

در درجه دوم، ایران باید در یک اقدام ابتکاری، نسبت به مستندسازی اقدامات خصمانه دیگر کشورها در فضای سایبری اقدام نماید. این موضوع می‌تواند سبب شود تا رویه کنونی جهان که در پی بدنامی کردن کشورهایی نظیر ایران، روسیه، چین یا کره شمالی است، بر هم بخورد و دست متولیان اصلی تولید و انتشار بدافزارها در سراسر جهان، برای همگان رو شود.

 

گام‌هایی بلند تا رسیدن به قله سایبری

 

ایران در منطقه غرب آسیا، سال‌هاست که با دخالت‌های نا به‌جای غربی‌ها مواجه است و هزینه‌های بسیاری نیز برای صلح و ثبات در این منطقه پرداخت کرده است. این هزینه‌ها را می‌توان در بخش‌های مادی، معنوی و انسانی دسته‌بندی نمود. به‌تازگی، فضای سایبری در دنیا، به ابزاری برای شرارت برخی کشورها و ایجاد بی‌ثباتی در کشورهایی نظیر ایران تبدیل‌شده است و این موضوع، دیگر بر کسی پوشیده نیست. رخدادهای به وجود آمده طی سال‌های اخیر، نظیر فتنه ۸۸ و موارد این‌چنینی نیز مهر تأییدی بر این مدعا است.

مقامات جمهوری اسلامی ایران نیز بارها بر این موضوع تأکید کرده‌اند که نیازمند مدیریت یکپارچه در فضای سایبری برای مقابله با تهدیدات هستیم. از سوی دیگر، تمرکز ویژه بر کاهش وابستگی به محصولات خارجی در حوزه فناوری اطلاعات، می‌تواند اقدامی نوین در مقابله با تهدیدات فضای سایبری محسوب شود. به باور بسیاری از کارشناسان، ایران ظرفیت خوبی در زمینه تولید محصولات در فضای سایبری و دنیای فناوری اطلاعات دارد و باید اقدامات مؤثری در زمینه فعال شدن این ظرفیت‌ها صورت بپذیرد. متأسفانه در این زمینه، ایران هنوز یک وارد کننده است و این موضوع، از جهات گوناگون، نافی ارکان امنیت ملی محسوب می‌شود.

 حتی در برخی اسناد و اظهارنظرهای کارشناسی، این موضوع عنوان شده است که صادرات محصولات آی تی، می‌تواند جایگزین صادرات نفت شود و اقتصاد ایران را از حالت نفتی، به اقتصاد فناورانه تغییر دهد. درهرحال، باید به این موضوع اشاره کرد که رسیدن به قله فناوری در کشور، باید جزو برنامه بلندمدت همه مسئولان باشد و برای رسیدن به این مهم، عزم و اراده ملی و حمایت از ایده‌های نوین، می‌تواند راهگشا باشد.

 

۴۹